Hoofdstuk 11 - Delfstoffen en Metalen (samenvatting) Flashcards

Front

Delfstoffen

Back

Delfstoffen zijn natuurlijke materialen uit de aardkorst die worden gewonnen voor gebruik in energie, industrie of bouw. Ze vormen de grondstoffen voor producten zoals brandstoffen, kunststoffen en bouwmaterialen. Het winnen ervan kan grote effecten op het landschap en milieu hebben.

Front

Brandstoffen

Back

Brandstoffen leveren energie voor transport, verwarming en koken. Voorbeelden zijn aardgas, aardolie en steenkool, ontstaan uit organisch materiaal dat onder hoge druk bewaard werd. Ze worden veel gebruikt maar dragen bij aan CO$_2$-uitstoot.

Front

Aardgas

Back

Aardgas ontstaat uit resten van planten en dieren die miljoenen jaren onder druk zijn gezet. Het wordt gebruikt als brandstof en grondstof in de industrie. Vaak komt het uit de grond onder hoge natuurlijke druk.

Front

Steenkool

Back

Steenkool is een fossiele brandstof die uit diepe mijnen gewonnen wordt. Het bestaat voornamelijk uit koolstofrijke resten van planten. Verbranding levert veel energie maar ook veel vervuiling en CO$_2$ op.

Front

Grondstoffen Industrie

Back

Grondstoffen voor de industrie zijn basisstoffen zoals aardolie en aardgas die omgezet worden in producten. Ze dienen als basis voor kunststoffen, medicijnen en andere chemische producten. Veel industrieën zijn afhankelijk van deze ruwe materialen.

Front

Ammoniak

Back

Ammoniak is een belangrijke basischemicalie die vooral uit aardgas wordt gemaakt. Het is essentieel voor de productie van kunstmest en draagt zo bij aan voedselproductie. Chemisch is het een stikstofverbinding met grote industriële betekenis.

Front

Bouwmaterialen

Back

Bouwmaterialen zoals zand, grind, klei en kalksteen worden uit de grond gehaald voor constructies. Zand en grind dienen als vulstoffen in beton; klei wordt gebakken tot bakstenen. Kalksteen bevat $CaCO_3$ en wordt gebruikt bij cementproductie.

Front

Afgraven

Back

Afgraven is een grootschalige winningstechniek waarbij oppervlaktelagen worden verwijderd om zand, klei of grind te winnen. Dit laat vaak grote gaten achter die kunnen vollopen met water. Het proces verandert het landschap sterk en kan ecologische gevolgen hebben.

Front

Extractie zout

Back

Bij zoutextractie wordt water in de ondergrond gepompt zodat zout oplost en pekelwater ontstaat. Dit pekelwater wordt opgepompt en ingedampt in de fabriek totdat puur zout overblijft. Deze methode voorkomt soms grootschalig graven van zoutmijnen.

Front

Natuurlijke druk

Back

Natuurlijke druk verwijst naar de hoge druk in ondergrondse reservoirs van aardolie en aardgas door het gewicht van bovenliggende lagen. Bij een boring kunnen deze stoffen vaak vanzelf naar boven komen. Die druk beïnvloedt de winning en productiecapaciteit.

Front

Glasproductie

Back

Glas wordt gemaakt door zand, soda en kalk te mengen, het mengsel te smelten, te vormen en snel af te koelen. Smelten zorgt dat de materialen vloeibaar worden en bij het vormen krijgt glas zijn uiteindelijke vorm. Snel afkoelen is belangrijk voor een heldere, stabiele structuur.

Front

Mengen (glas)

Back

Mengen is de eerste stap in het glasproductieproces waarbij zand, soda en kalk nauwkeurig worden gecombineerd. De juiste verhoudingen bepalen eigenschappen als smelttemperatuur en helderheid. Een homogeen mengsel is essentieel voor consistente kwaliteit van het glas.

Front

Smelten (glas)

Back

Smelten brengt het mengsel van zand, soda en kalk tot een zeer hoge temperatuur zodat het vloeibaar wordt. In deze fase verdwijnen kristallijne structuren en ontstaat een amorfe gesmolten massa. Temperatuurregeling is cruciaal om onzuiverheden en luchtinsluiting te minimaliseren.

Front

Vormen glas

Back

Vormen is het geven van de gewenste vorm aan het gesmolten glas, bijvoorbeeld door blazen, persen of trekken. Dit bepaalt het eindproduct zoals flessen of ruiten. Tijdens vorming moet de temperatuur nauwkeurig worden beheerst om vervorming en spanningen te voorkomen.

Front

Erts

Back

Een erts is een gesteente waarin metalen zijn gebonden, meestal aan zuurstof of andere niet-metalen. De meeste metalen komen in de natuur niet vrij voor en moeten chemisch of metallurgisch worden ontleed. Voorbeelden zijn $Fe_2O_3$ (ijzererts) en $Al_2O_3$ (bauxiet).

Front

Metaalrooster

Back

Een metaalrooster is de geordende structuur van atomen in een metaal waarbij elektronen vrij door het rooster bewegen. Deze vrije elektronen zorgen voor goede elektrische en thermische geleiding. Daarnaast maakt de roosterstructuur metalen vervormbaar zonder dat bindingen snel breken.

Front

Corrosie

Back

Corrosie is de aantasting van metalen door reactie met zuurstof en water in de lucht. Bij ijzer leidt dit tot poreus ijzeroxide (roest) waardoor verdere aantasting doorgaat. Bescherming kan door verven, invetten of het aanbrengen van beschermende lagen zoals zink.

Front

Verzinken

Back

Verzinken is het beschermen van ijzer door er een laagje zink op aan te brengen. Zink vormt een beschermend oxidelaagje en werkt ook offerend als het beschadigd raakt. Hierdoor roest het ijzer onder de zinklaag veel minder snel.

Front

Legering

Back

Een legering is een mengsel van twee of meer metalen (of metalen met niet-metalen) in gesmolten toestand dat na stolling nieuwe eigenschappen heeft. Verschillen in atoomgrootte verstoren de regelmatige lagen en maken de legering harder en sterker. Voorbeelden zijn brons en roestvast staal (RVS).

Front

RVS

Back

RVS (roestvast staal) is een legering van ijzer met chroom en vaak nikkel die een beschermend oxidelaagje vormt. Dit laagje voorkomt dat het onderliggende ijzer verder oxideert en roest. RVS combineert corrosiebestendigheid met mechanische sterkte en wordt veelvuldig gebruikt in de industrie.

Front

Amalgaam

Back

Amalgaam is een legering die kwik bevat en lange tijd gebruikt is in bijvoorbeeld tandheelkunde. Omdat kwik een zwaar en giftig metaal is, moet afval met kwik als klein chemisch afval (kca) worden verwerkt. Vanwege gezondheids- en milieurisico's neemt het gebruik wereldwijd af.

Front

Nordic Gold

Back

Nordic Gold is een materiaal gebruikt voor euromunten en bevat koper, aluminium, zink en tin maar geen echt goud. Het heeft een gouden uiterlijk en voldoende slijtvastheid voor circulatie. Door de samenstelling is het goedkoper en minder reactief dan puur goud.