Samenvattende studienotities per bron: Sociale Psychologie Flashcards

Front

Sociale psychologie

Back

Wetenschappelijke studie van hoe gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de daadwerkelijke, ingebeelde of impliciete aanwezigheid van anderen. De discipline richt zich op individuen in sociale contexten en zoekt naar universele processen van sociale invloed. Onderzoekers gebruiken empirische methoden en cross‑cultureel onderzoek om algemene principes vast te stellen.

Front

Fundamentele attributiefout

Back

De neiging om het gedrag van anderen toe te schrijven aan hun persoonlijkheid en interne eigenschappen, terwijl situationele invloeden worden onderschat. Dit kan leiden tot verkeerde oordelen en slachtofferbeschuldiging. Het bias is sterker in westerse culturen die interne verklaringen prefereren.

Front

Conformiteit

Back

Gedragsverandering als gevolg van reële of ingebeelde sociale druk van anderen. Twee hoofdmechanismen zijn informatiele invloed (zoeken naar juiste informatie) en normatieve invloed (behoefte aan acceptatie). Conformiteit kan leiden tot private acceptatie of slechts publieke navolging.

Front

Informatieve invloed

Back

Sociale invloed waarbij mensen het gedrag van anderen gebruiken als richtlijn in onduidelijke of crisisachtige situaties om te bepalen wat juist is. Dit leidt vaak tot private acceptatie omdat men gelooft dat de groep het beter weet. Het is sterk wanneer men de ander als deskundig beschouwt.

Front

Normatieve invloed

Back

Druk om gedrag aan te passen om erbij te horen of goedgekeurd te worden door anderen, vaak resulterend in publieke conformiteit zonder private acceptatie. Mensen volgen groepsnormen om sociale beloning te krijgen of afkeuring te vermijden. Het speelt een grote rol bij sociale regels en etiquette.

Front

Asch-experiment

Back

Klassieke reeks experimenten die liet zien dat mensen zelfs bij duidelijke visuele taken vaak conformeren aan een meerderheidsgroep. De studies benadrukken het sterke effect van groepsdruk op publieke antwoorden. Factoren zoals groepsgrootte en unanimiteit beïnvloeden de mate van conformiteit.

Front

Milgram-experiment

Back

Onderzoek naar gehoorzaamheid waarin deelnemers bereid waren schokken toe te dienen aan een ander op instructie van een autoriteitsfiguur. De studie toont hoe sociale context en autoriteit mensen kunnen leiden tot schadelijk gedrag, en riep belangrijke ethische vragen op. Resultaten illustreren de kracht van situationele druk boven individuele moraliteit.

Front

Cognitieve dissonantie

Back

Oncomfortabele spanning die ontstaat wanneer gedrag en overtuigingen niet in overeenstemming zijn, wat leidt tot pogingen om dissonantie te verminderen via gedrags- of houdingsverandering of rationalisatie. Dissonantie is sterker wanneer men vrije keuze en verantwoordelijkheid ervaart. Cultuur beïnvloedt welke strategieën men gebruikt om dissonantie te reduceren.

Front

Schema's

Back

Cognitieve structuren die hulp bieden bij het organiseren en interpreteren van sociale informatie door verwachtingen en eerdere kennis te bieden. Ze versnellen automatisch denken en maken verwachtingen mogelijk, maar kunnen ook leiden tot vertekeningen en vooroordelen. Schema's beïnvloeden waarneming, geheugen en interpretatie van gedrag.

Front

Beschikbaarheidsheuristiek

Back

Een beoordelingsheuristiek waarbij mensen de waarschijnlijkheid of frequentie van gebeurtenissen inschatten op basis van hoe gemakkelijk voorbeelden in het geheugen opkomen. Dit kan leiden tot overschatting van opvallende of recentelijke gebeurtenissen. Het is snel maar foutgevoelig onder beperkte informatie.

Front

Representativiteitsheuristiek

Back

De neiging om te beoordelen hoe goed iets past bij een prototype of categorie, vaak waarbij statistische waarschijnlijkheden worden verwaarloosd. Mensen gebruiken typiciteit in plaats van base rates, wat tot fouten zoals de gambler's fallacy kan leiden. Het is een snelle mentale vuistregel maar kan misleiden.

Front

Attitudecomponenten

Back

Attitudes bestaan doorgaans uit drie componenten: cognitief (overtuigingen en gedachten), affectief (gevoelens en emoties) en gedragsmatig (voornemens of eerdere acties). Verschillende vormen van attitudes (cognitief vs affectief vs gedragsgebaseerd) beïnvloeden hoe ze veranderen en hoe goed ze gedrag voorspellen. Sommige attitudes zijn expliciet en bewust, andere impliciet en automatisch.

Front

Elaboration‑likelihood model

Back

Model dat twee routes van overtuiging onderscheidt: de centrale route (zorgvuldige verwerking van argumenten) en de perifere route (kijken naar oppervlakkige cues). Centrale verwerking vereist motivatie en capaciteit en leidt tot duurzamere attitudeverandering, terwijl perifere verwerking snel werkt maar vaak tijdelijk is. De effectiviteit van een boodschap hangt af van bron, inhoud en publiek.

Front

Bystander‑effect

Back

Fenomeen waarbij de bereidheid van individuen om te helpen afneemt naarmate meer omstanders aanwezig zijn, grotendeels door verantwoordelijkheidsverspreiding en pluralistische onwetendheid. Mensen in groepen gaan ervan uit dat iemand anders zal ingrijpen of ze zien het gedrag van anderen als een signaal dat hulp niet nodig is. Dit effect bemoeilijkt snelle en effectieve hulpverlening in noodsituaties.

Front

Eye‑witness fouten

Back

Geheugenfouten kunnen optreden tijdens codering, opslag en retrieval; slechte kijkomstandigheden, wapenfocus en post‑event informatie vervormen herinneringen. Line‑ups en misleidende vragen verhogen foutkans, en zelfverzekerdheid van getuigen correleert zwak met nauwkeurigheid. Procedures zoals vergelijkbare line‑ups en het informeren dat de verdachte mogelijk afwezig is, verbeteren betrouwbaarheid.

Front

Covariatiemodel

Back

Attributiemodel van Kelley waarbij men consistentie, consensus en distinctiviteit onderzoekt om te bepalen of gedrag intern of extern is veroorzaakt. Hoge consistentie en lage consensus wijzen op interne oorzaken, terwijl hoge consensus en high distinctiviteit op externe factoren wijzen. Het model beschrijft hoe mensen informatie over meerdere observaties integreren.

Front

Pygmalion‑effect

Back

Het fenomeen waarbij hoge verwachtingen van autoriteiten (zoals leraren) leiden tot verbeterde prestaties bij anderen, vaak via subtiele differentiële behandeling. Dit is een vorm van self‑fulfilling prophecy waarbij verwachtingsschema's gedrag van anderen beïnvloeden en zo de oorspronkelijke verwachting bevestigen. Het benadrukt de kracht van sociale verwachtingen in onderwijs en werk.

Front

Impliciete stereotypen

Back

Onbewuste associaties en verwachtingen over groepen die automatisch het oordeel en gedrag beïnvloeden, ook wanneer expliciete overtuigingen niet bevooroordeeld zijn. Ze ontstaan door vroegere ervaringen en culturele associaties en zijn moeilijk direct te veranderen. Tests zoals de IAT proberen zulke impliciete houdingen te meten, al is de validiteit soms bediscussieerd.

Front

Theory of Planned Behaviour

Back

Model dat gedragsintentie als de belangrijkste voorspeller van gedrag ziet, beïnvloed door specifieke attitudes, subjectieve normen en waargenomen gedragscontrole. Intentie verklaart slechts een deel van gedrag (ongeveer $0.30$ volgens samenvattingen), en waargenomen controle bepaalt in welke mate intentie wordt omgezet in actie. Het benadrukt het belang van contextspecifieke metingen.

Front

Attitude‑inoculatie

Back

Techniek om overtuigbaarheid te verminderen door mensen bloot te stellen aan verzwakte tegenargumenten en hen te trainen om weerleggingen te formuleren. Net als een vaccin versterkt dit de weerstand tegen latere sterke pogingen tot beïnvloeding. Het werkt vooral wanneer mensen actief betrokken worden bij het verdedigen van hun houding.

Front

Sociale‑identity threat

Back

Het gevoel dat iemands sociale identiteit in een specifieke context negatief wordt beoordeeld of gedevalueerd, wat leidt tot stress, verminderde prestaties en sociale ontkoppeling. Dergelijke bedreigingen kunnen zelfcontrole ondermijnen en motivatie verminderen. Interventies zoals self‑affirmation kunnen de negatieve effecten verzachten.